Sağlıklı Bir Bebek İçin Gebelik Öncesi Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Merhabalar, bu yazımda sağlıklı bir bebek için gebelik öncesi dikkat edilmesi gereken önemli konuları derledim.

hand-palm-baby

 

Herkese iyi okumalar diliyorum.

 

Gebe Kalma Yaşı

Gebe kalma yaşı ilk dikkat edilmesi gereken durumdur.18 yaş altında ve 35 yaş üstündeki gebeliklerde çeşitli sorunlar yaşanması ihtimali artmaktadır.

18 yaş altı gebeliklerde ve bazı araştımacılara göre 24 yaş altındaki gebe kadınlarda, kemik dokusu halen gelişmekte olduğu için kalsiyum takviyesi yapılmalıdır. Gebelikte önerilen günlük  kalsiyum miktarı 1200 mg’a kadar çıkmaktadır. Bir bardak yani 200 ml sütte 240 mg kalsiyum bulunmaktadır. Kalsiyum desteğini ilaç olarak almak böbrek taşı riskini arttıracağı için mümkün olduğunca besin olarak takviye etmek daha uygun olacaktır.40 yaş üstü kadınlarda hafif derecede kemik erimesi başlar. Bu nedenle 40 yaş üstü gebeliği olan kadınların da günlük kalsiyum tüketimine dikkat etmeleri uygun olur.

Genç  yaş gebeliklerde gebelik tansiyonu ve  halk arasında gebelik zehirlenmesi olarak bilinen şiddetli gebelik tansiyonu ( preeklempsi ) riski daha yüksektir. Yine genç yaş gebeliklerde  kemik çatı henüz tam gelişmediği için sezaryen doğum  oranı daha yüksektir.

35 yaş üstü gebeliklerde yumurtaların yaşlanmasına bağlı olarak doğumsal anomalilerde artış, gebelik şekeri, gebelik tansiyonu ve sezaryen doğum ihtimali daha çok görülmektedir. Bu nedenle en ideal yaşlar 25- 35 arasındadır. Ancak günümüzde kırsal kesimde genç yaş evlilikleri artarken, büyük kentlerimizde  evlilik yaşının ileri yaşlara kayması gibi bir durum söz konusudur.

İdeal Kiloda Gebe Kalmak

İdeal kiloda gebe kalmaya gayret edilmelidir. İdeal kilonuz vücut kütle indeksi denilen basit bir hesaplama ile saptanır. Kilonuz,  boyunuzun metre olarak karesine bölünerek vücut kitle indeksi hesaplanır. Örneğin kilonuz 65 kg, boyunuz 1.65m ise vücut kitle indeksiniz 65/ ( 1.65×1.65) = 23.8 dir. Vücut kitle indeksi 18 ile 25 arası normal kabul edilmektedir.

Gebelik Öncesi
Uygun kiloda gebe kalmak önem taşıyor

Çok zayıf (40 kilo altı) yada fazla kilolu iken gebe kalmak bazı  sorunlara yol açabilir. Fazla kilolu olarak gebe kalmak zayıflığa göre daha çok soruna yol açar. Gebelik şekeri, damar tıkanıklığı, safra taşları, gebelik tansiyonu ve doğumda zorluk hatta sezaryen ihtimalinde artış  fazla kilolu gebeliklere eşlik edebilir. Fazla kilosu olanların yarıdan fazlasında insulin direnci vardır. Bu nedenle gebelik öncesi ideal kiloya ulaşmaya gayret edilmelidir.

Ultrason

Mesleki Riskler

Mesleğinizle ilgili  riskler gözden geçirilmelidir. Bazı meslek grupları yeni gelişen bir embriyo için zararlı olabilir.

  • Boya sektöründe çalışanlar ( mobilya, otomobil vs ) boyaların içindeki amin gruplarını toksik etkisine maruz kalabilirler. Saç boyayan kuaförlerde düşük riskinin arttığına dair yayınlar mevcuttur.
  • Matbaa sektöründe çalışanlar kurşun zehirlenmesine karşı dikkatli olmalıdırlar.
  • Diş hekimliğinde rontgen riski ve amalgamlı dolguların çıkarılması sırasında kurşun toksikasyonu olabilir. Amalgamlı dolguları çıkaran diş hekimleri bu sırada çok yoğun bir kurşuna maruz kalır ve ortamın çok iyi havalandırılması gerekir.
  • Röntgenle uğraşan doktor ya da teknisyenler radyasyon etkisine maruz kalabilirler.
  • Kimya sektöründe çalışanlar toksik gazları soluyabilirler. Uygun havalandırmanın mümkün olmadığı durumlarda görev değişikliği yapmak uygun olacaktır.
  • Hostesler için uzun uçuşlarda radyasyon ve damar tıkanıklığı riski nedeniyle yer görevine geçmeleri uygun olabilir.
  • Yüksek sıcaklıkta ( sauna, hamam vs) çalışan kadınlar ısının bebekte sakatlık yapıcı etkisine maruz kalabilirler.
  • Gebelik düşünen kadınlar  işyeri doktorlarından bilgi almalı ve varsa  riskleri azaltmanın ya da sıfırlamanın yolları araştırılmalıdır.. Eğer riski sıfırlamak mümkün değilse görev değişikliği talep edilebilir.

Sigara, Alkol Gibi Zararlı Alışkanlıklar Bırakılmalıdır

Azaltmak pek çok kadının düşündüğünün aksine çözüm değildir. Doktorların önerdiği güvenli, bebeğe zarar vermeyen bir sigara sayısı ya da  dozu yoktur. Ne kadar fazla tüketiliyorsa risk o kadar fazla, ne kadar az tüketiliyor ise risk o kadar azdır.

Gebelik Öncesi
Sigara ve alkol bırakılmalıdır.

Fazla kullanılan sigara erken doğumlara, düşüklere ve bebeğin az kilo almasına neden olur. Alkolün her gün kullanılması ise bebekte doğumsal sakatlıklara ve zeka geriliğine neden olur. Bu alışkanlıkların gebelik öncesi bırakılması daha uygundur.

Çay ve Kahve

Çay, kahve alışkanlıkları gebelik sırasında kansızlığa ve çarpıntıya neden olur. Bu alışkanlıkların gebelik öncesi azaltılması daha uygundur. Kafeinin fazlasının düşük riskini arttırdığı gösterilmiştir. Amerika da yapılan çalışmalar günde 4 kupadan fazlasının düşük riskini arttırdığını göstermiştir. Çayın kafein içerdiği unutulmamalıdır. Günlük yaşamda çok kullanmadığımız, içinde ne olduğunu tam bilmediğimiz karışık çayları mümkün olduğunca tüketmemeliyiz.

Kahvenin de azaltılması gerekiyor.
Kahvenin de azaltılması gerekiyor.

Çiğ Et Ürünleri Tüketilmemeli

Çiğ et ve çiğ et ürünleri denen salam, pastırma gibi besin maddelerinin pişirilmeden yenilmesi ile toksoplazma adında bir parazit bulaşabilir. Bu parazit gebelik sırasında bulaşırsa bebekte çeşitli sakatlıklara  neden olabilir. Bu nedenle gebelik düşünen kadınlar gebelik öncesinde ve sonrasında çiğ et ve ürünlerini ( pastırma, salam vb) yememeye dikkat etmelidirler.

Kızamıkçık Aşısı

Gebelik sırasında bulaştığında bebekte sakatlık yapabilecek bir diğer infeksiyon kızamıkçıktır. Bebeklik çağımızda aşısının yapılmış olması ve erişkin yaşa geldiğimizde sorun olmaması gereken bu hastalık maalesef aşısı bir şekilde tutmayan bireyler için risk teşkil eder. Kızamıkçık aşısı tam tutmamış ya da aşısı yapılmamış anne adayları  gebelik öncesi aşılanmalıdır. Her ne kadar, yanlışlıkla gebelik sırasında yapılan aşı ile bebekte sakatlık oluştuğu gösterilmemiş ise de anne adaylarına aşının ardından bir ay gebelikten korunmaları tavsiye edilir.

Egzersizlere Gebelik Öncesi  Başlamak Önemlidir

Gebelikte yapmayı düşündüğünüz egzersizlere gebelik öncesi başlamak önemlidir. Egzersiz yapmak alışkanlık ve disiplin gerektirir. Gebelik sırasında oluşan yorgunluk hissi ve değişen ruh hali egzersize başlamayı çoğu zaman geciktirir. Gebelikte yürüyüş, yüzme, gebelik yogası ya da gebelik pilatesi gibi  hafif tempoda aerobik egzersizler yapılmalıdır.

Egzersizlere erken başlamak sizin için yararlıdır
Egzersizlere erken başlamak sizin için yararlıdır

Ancak gebelik öncesinde bunlara alışmayan hastalar gebelikte egzersizlere başlayınca çok yorulurlar. Bu nedenle gebelik öncesi performans  ve alışkanlık kazanmak için bu tip egzersizleri yapmaya önceden başlamak uygundur.

Ağız ve Diş Problemleri

Gebelik sırasında bağışıklık sisteminin zayıflamasına bağlı olarak ağız ve diş problemleri sık görülür. Gebelik öncesi diş hekimine  gidip dişleri kontrol etmek ve gerekiyorsa tedavileri yaptırmak pek çok sorunu önler. Gebelik boyunca en az günde iki kez dişler uygun yumuşak bir fırça ile fırçalanmalıdır.

Gebelik sırasında amalgamlı dolgular çıkarılmamalıdır.

Tiroid Bezi

Tiroid bezi hastalıkları kadınlarda çok sık görülmektedir. Ülkemizde pek çok bölgede iyot eksikliğine bağlı hipotiroidi denilen tiroid hormon eksikliği görülmektedir. Hipotiroidi yani tiroid bezinin az ya da zor çalışması hem gebe kalmayı zorlaştırır hem de fark edilip düzeltilmez ise gebelikte düşüklere ve bebekte zeka kaybına neden olabilir. Bu nedenle gebe kalmayı düşünen her hastada tiroid testlerine bakmak ve gerekiyor ise tedavi vermek uygundur. Son yıllarda gebelik için normal sayılan  tiroid hormon seviyelerinde bir değişiklik olmuştur. 2016 yılı itibari ile tavsiye edilen TSH hormon seviyesi değişmiştir. Eskiden normal insanlardaki sınırlar ( 4.3 uU/mL ye kadar normal) esas alınıyor iken, son yıllarda TSH hormonunun 2.5 uU/mL yi aşmaması tavsiye edilmektedir. Bu durum eskiden normal kabul ettiğimiz pek çok hastaya ilaç yardımı gerektirmektedir.

Yine son yıllarda tavsiye edilen yeni bir gelişme gebelik öncesi iyot verilmesidir. Tıpkı gebelik öncesi folik asit verilmesi gibi gebelik sırasında ihtiyacın arttığı bu elementi desteklemenin, anne ve bebeğin tiroid bezinin daha verimli çalışmasını sağladığı düşünülmektedir. Hipertiroidisi olan yani tiroid bezi fazla çalışan hastalar ise iyot desteği konusunda endokrinoloji uzmanlarına danışmalıdırlar.

Şeker Hastaları

Gebe kalmayı düşünen şeker hastaları ortalama kan şekeri denilen ( HbA1c) testi sabah aç karnına yaptırmalıdır. Hb A1c değeri normalden yüksek bireylerin bebeklerinde anomali riski artar. Yüksek kan şekeri özellikle düşüklere ve bebekte kalp anomalilerine neden olur. Bu nedenle şeker hastası olup gebe kalmayı düşünen kadınlar mutlaka kan şekeri kontrolü yaptırıp, HbA1c düzeylerine baktırmalıdır. HbA1c düzeyleri yüksek ise uygun diyet, egzersiz ve gerekiyorsa ilaç ile HbA1c düzeylerini normale düşürmeleri gerekmektedir. Ortalama kan şekeri düzeyleri normale döndükten sonra gebe kalmaları sakatlık riskini çok azaltacaktır.

Epilepsi Hastaları

Gebe kalmayı düşünen epilepsi hastaları eğer ilaç kullanıyorlarsa kullandıkları ilacın bebekte özellikle nöral tüp anomalisi riskini arttırması konusunda danışmanlık almalıdırlar. Maalesef epilepsi ilaçları bebekte nöral tüp denilen kafatası ve omurga sakatlığı riskini arttırır. İlaç kullanımı gerektiren durumlarda yaygın görüş mümkün ise en iyi bilinen ve en az riski olan, tek ilaç almak onu da nöbet oluşturmayacak en az dozda vermek şeklindedir. İlaç kullanan epilepsi hastaları özellikle birden fazla ilaç kullanıyorsalar risk yükselir. Eğer mümkün ise nöroloji uzmanının önerisi ile tek ilaca geçmek uygun olur. Epilepsi hastalarına bebekte oluşabilecek anomalileri önlemek için gebelikten 3 ay önceden yüksek doz ( günde 5mg folbiol ) folik asit vitamini almaları tavsiye edilir.

Folik Asit

Gebelik öncesi folik asit vitamini kullanmaya başlamak ve bunu gebeliğin ilk iki ayında devam etmek bebekte nöral tüp anomalileri denilen kafatası ve omurga  sistemi sakatlıklarının oluşma ihtimalini azaltacaktır. Bu nedenle tüm gebe kalmak isteyen kadınlara mümkün ise 3 ay önceden başlayarak 400 miligram folik asit vitamini bütün gebelere önerilmektedir.

Gebelik öncesi tam kan sayımı, idrar kültürü, bulaşıcı hastalık testleri ( kızamıkçık, hepatit vb) bakılarak eğer hasta bunları geçirmemiş ise aşılanması önerilir.

Gebe kalmayı düşünen kadın içeriğini tam bilmediği ilaçları kullanmamalı, röntgen çektireceği zaman gebe olabilme ihtimalini doktora bildirmelidir.

Gebelikte Anomali Taramaları İçin Kullanılan Yöntemler Nelerdir?

Gebelikte anomali taramaları için en çok kullanılan yöntem ultrasonografidir.

Gebelikte Anomali TaramalarıHormonal testler dediğimiz ikili, üçlü, dörtlü ve ardışık testler en çok kullanılan kan hormon  testleridir. Güncel bir yenilik anneden alınan kanın içindeki bebeğe ait DNA örneklerinin incelenebilmeye başlanmasıdır. Bu yöntem ile nerdeyse amniyosentez doğruluğunda taramalar bebeğe hiçbir risk vermeden yapılabilmektedir. Bu testler sonucunda bebekte kromozom bozukluğuna dair kuvvetli şüphe oluşur ise CVS denilen bebeğin plasentasından örnek alma işlemi ya da amniyosentez denilen bebeğin amnion sıvısından örnek alma işlemi yapılarak kesin sonuçlara ulaşılır. Dört boyutlu ultrasonografi teknolojisi çok keyifli görüntüler vermesine rağmen henüz gebelikte anomali taramalarında tam anlamıyla kullanılmaz. Ultrason ile gebelikte anomali taramaları iki boyutlu ancak çözünürlük anlamına gelen rezolüsyonu iyi ultrasonlar ve deneyimli hekimler tarafından yapılır.

Gebelikte anomali taramaları

Gebelikte ultrasonografi

Tanısal amaçlı kullanılan ultrasonografik ses dalgalarının bebeğe zarar verici bir özelliği yoktur. Ultrasonografi gebeliğin çok erken dönemlerinden itibaren yapılabilir. Ultrasonografi karından (transabdominal) ya da vajinal yoldan ( transvajinal) olarak iki şekilde gerçekleştirilebilir. Pek çok hasta vajinal ultrasonografiden çekinir ve bebeğe zarar vereceğini, düşüğe yol açabileceğini düşünür. Maalesef toplumumuzda bu yönde bir ön yargı bulunur. Vajinal ultrasonografi erken gebelik haftalarında üstten yapılan ultrasonografiye göre çok daha iyi kalitede yani çok daha net görüntüyü, üstelik karından yapılan ultrasonografiden çok daha erken zamanda gösterir. Yine de acil bir durum yok ise eğer hasta vajinal ultrasonografiye girmek istemiyor ise hastaya saygı gösterilmeli ve yapılmamalıdır.

 

Gebelikte anomali taramaları

 

Dört boyutlu ultrasonografi bebeğinizin 3 boyutlu görüntüsünü gerçeğe yakın bir zaman süresinde verir. Yani gerçek zaman dördüncü boyut olur. Bazı gebeler dört boyutlu ultrasonografinin bebeğin her türlü anomalisini gösterdiğini düşünür. Ayrıntılı ya da detaylı tarama iki boyutlu ultrasonografi ile yapılır. Dört boyutlu ultrasonografi cihazlarının iki boyutlu görüntü kalitesi de iyidir. Dört boyut anne adayına keyifli görüntüler verir ancak bu gün için detaylı taramada birkaç alan dışında kullanılmaz. Aşağıda iki boyutlu ve dört boyutlu görüntüler aynı ekranda görülmektedir.

Gebelikte anomali taramaları

Dış gebelik konusunda ciddi bir şüphe yok ise birkaç gün beklemenin bir sakıncası olmaz. Ultrasonografi ile bebeğin kas iskelet sistemi, iç organları belli ölçülerde incelenir. Gebelikte ultrasonografi ile anomali-sakatlık taramalarında en önemli haftalar 11-14. haftalar arasında yapılan ilk tremester taraması ve 18-22. haftalar arası yapılan ikinci tremester taramalarıdır.

Gebelikte Anomali Taramaları İçin Kullanılan Hormonal Yöntemler

Gebelikte anomali taramaları için ikinci kullanılan yöntem anne kanından bakılan hormon testleridir. İkili test, üçlü test, dörtlü test ve ardışık test bu tip testlerdir. Bazıları dörtlü testi dört boyutlu ultrasonografi ile karıştırırlar. Bütün bu testler anne kanından bakılır ve üç adet kromozom anomalisinin ihtimalini belirler. Bu testlerin ne anlama geldiğini anne adaylarına iyi anlatmak gerekir. Çünkü bazıları bu testlerin çocuğun zekasını gösterdiğini, bazıları da bebeğin bütün sakatlıklarını gösterdiğini YANLIŞ olarak düşünür. Bu testler bebeğin zeka oranını, IQ sunu, ya da parmaklarının tam olduğunu göstermez.

Tüm bu hormonal testler belli doğruluk oranları ve belli yanlış tanı oranları ile toplumda en sık görülen üç kromozom bozukluğu ( trizomi 21 yada bilinen adıyla Down Sendromu, trizomi 18 ve trizomi 13 ) açısından anne adayının risk derecesini belirler. Sonuç bu kromozom bozuklukları açısından düşük riskli ya da yüksek riskli olarak iki şekilde yorumlanır. Düşük anomali riski çıkarsa sorun yoktur ancak yüksek anomali riski çıkarsa bu durumda bebeğin kromozomlarına yönelik ekstra ileri testler yapmak gereklidir. Sonucun yüksek riskli çıkması bebek kesin ya da yüksek ihtimal ile Down sendromlu demek değildir sadece ileri test yapmak için kuvvetli bulgu olduğunu gösterir.

 

Gebelikte anomali taramaları
İlk 3 Ay Yutkunma Videosu

 

İkili Tarama Testi

Gebelikte anomali taramaları arasında istatistiklere göre en yüksek yakalama oranı ve en az hata yapan hormonal test ikili tarama testidir. Ancak ikili tarama testi ultrasonografi ile kombine bir testtir. İkili tarama testinde hem annedeki hormonlara hem de bebeğin ultrasonografi bulgularına bakılarak risk analizi yapılır. İşin içine ultrason girdiğinde insan faktörü nedeniyle hatalar oluşabilir. İkili testin mongol çocukları yakalamadaki yüksek başarısı bebeğin ense saydamlığının ve boyunun doğru olarak ölçülmesi ile gerçekleşir. Ultrason cihazının iyi olmaması, gebenin çok kilolu olması, bebeğin boynunda kordon olması ve bebeğin duruş şekline bağlı sorunlar ense kalınlığının doğru ölçülememesine ve sonucun doğruluğuna gölge düşmesine neden olur. Yanlış ölçülmüş bir ense saydamlığı ile yapılan ikili test sonucu güvenilir olmaz. Öte yandan doğru ölçülmüş ense saydamlığı ile yapılan ikili tarama testi , diğer testler olan üçlü, dörtlü ve ardışık testlere göre bir ay önceden yapılabilmesi ve daha yüksek oranlarda ( %90-93) mongol ( Down sendromu) çocukları yakalayabilmesi nedeniyle tercih edilmelidir.

 

Gebelikte anomali taramaları

Üçlü, dörtlü ve ardışık testlerin yakalama oranı %70-80 civarındadır. Bütün bu testlerin en sıkıcı tarafı yanlış pozitiflik adı verilen yani bebekte kromozomal bir sorun olmadığı halde test sonucunun yüksek riskli olarak çıkmasıdır. Bu durum yaklaşık % 5 civarında görülür. Bazı hastalar bütün testleri yapmak isterler. Maalesef bütün testleri yaparak çok daha fazla oranla kromozom bozukluğu yakalamak mümkün olmamaktadır. Hatta çok test yapmak yalancı pozitiflik riskine yakalanma ihtimalini arttırdığı için gereksiz endişelere ve müdahalelere neden olmaktadır. Özelikle düşük risk grubu dediğimiz 35 yaş altı, daha önceden sakatlık öyküsü olmayan grupta eğer ikili test sonucu da yine düşük risk gelmiş ise üçlü, dörtlü ya da ardaşık test yapılması tavsiye edilmez. Sonuçta hormonal anomali tarama testi yüksek riskli çıktığında ileri testler yapmak gereklidir.

 

Yüksek Alfa Protein Hormonu Komplikasyon Olasılığını Arttırabilir

İkili tarama testi diğerlerinden daha yüksek yakalama oranına sahiptir ancak ikili test sırasında diğer testlerin (üçlü,dörtlü ve ardışık) içinde bulunan alfa feto protein hormonu bakılamaz. Alfa feto protein hormonu bebekte nöral tüp defekti denilen kafatası ve omurga anomalisi olduğunda önce bebekte ve sonra anne kanında artar. Bu hormonun seviyesinin taranması gebeliğin 15-20.haftaları arasında tek başına alfa feto protein olarak yapılabileceği gibi üçlü, dörtlü ya da ardaşık testlerin içinde de bu testlerin bir parçası olarak bakılmaktadır. Alfa feto protein hormonunun olması gereken ortalama değerinden 2.5 kat yüksek olması bebekte nöral tüp defekti riskinin arttığına işaret eder. Bazı araştırmalar yüksek alfa protein hormonu ile birlikte gebelikte komplikasyon görülme olasılığının da arttığına işaret ettiğini göstermiştir.

Gebelikte Anomali Taramaları İçin Kullanılan İkili, Üçlü, Dörtlü ve Ardışık Test ile Sık Yapılan Yanlışlar Nedir?
  • Tüm bu testlerin yanılma oranları vardır. Bu durum çok normaldir çünkü bu testler dolaylı olarak yani bebekten ya da plasentadan çıkan hormonlara bakarak bebeğin kromozomları hakkında yorum yaparlar. Bu nedenle yanlış negatiflik denilen bebekte kromozom bozukluğu olduğu halde sonucun normal çıkması durumu ya da yanlış pozitiflik denilen bebek normal olduğu halde sonucun riskli çıkma durumları görülür.
  • Bu testler bebeğin bütün kromozomları hakkında fikir vermezler. Sadece sık görülen anomaliler olan üç kromozom ( trizomi 21, 18 ve 13) hakkında tarama yaparlar.
  • Yüksek riskli bir test sonucu alındığında hemen testi tekrar etmek önerilmez. Test tekrarı ancak test yanlış haftada yapılmış ise, ikili test için ense saydamlığı yanlış ölçülmüş ise, hastanın yaşı teste yanlış girilmiş ise yapılır.
  • Birden çok test yapmak başarı oranını arttırmaz. Özellikle 35 yaş altı gebelerde ikili test sonucu düşük risk çıkmış ise diğer testlerin yapılması önerilmez. Düşük risk grubu hastaya birden çok test yapmak çoğu zaman kafa karışıklığına neden olur.
  • İkili tarama testinde iki sonuç verilir. Birincisi sadece kandaki iki hormona bakılarak belirlenen risk oranı ve ikincisi hormonlar, yaş, ense saydamlığı ve burun kemiği kullanarak belirlenen risk oranı. Bazıları hangisi daha riskli çıkmış ise onu dikkate alır. Oysa ki ense saydamlığı ve burun kemiğinin objektif ölçüldüğü olgularda ikinci riski (tüm parametrelerin ortalaması olan) dikkate almak daha doğru bir yaklaşımdır.
  • Her testin yapıldığı uygun haftalar vardır. Her test önerilen haftasında yapılmalıdır. İkili test 11-14. haftalarda, üçlü, dörtlü ve ardışık test 16-18. haftalarda, ve alfa feto protein hormonu 15-18. Haftalarda yapılması uygundur.

 

Gebelikte Anomali Taramaları

 

  • Taramalar sırasında bakılan hormon değerleri gebeliğin değişik haftalarında değişik sonuçlar gösterdiği için her test öncesi ultrason ile bebeğin yaşı doğrulandıktan sonra test yapılmalıdır.
  • Tarama testlerinde düşük risk çıkması bebeğin düşük (abortus ) olacağı anlamına gelmez. Kromozom anomalisi ihtimali düşük demektir.
  • Tarama testlerinde yüksek risk çıkması bebeğin kesin anomalili olduğu anlamına gelmez sadece ileri test yapmanın uygun olduğu anlamına gelir.
  • Sadece alfa feto protein değerini görmek için üçlü, dörtlü ya da ardaşık test yapılmamalıdır. Çünkü bu testler yapıldığında alfa feto proteinin yanında çıkacak Down sendromu riski yanlış pozitifliğe girerse kafa karışıklığına ve endişelere neden olur.
  • Ardaşık test ikili ve üçlü testin ortalamasının alınması ve hastaya bu sonucun ortalama risk olarak verilmesidir. Ardaşık test sonuçlarının güvenilir olması için aynı laboratuarda ve aynı test yöntemi kullanılması gereklidir. Farklı laboratuarlarda farklı testlerin ortalaması alınamaz.

 

Bebeğin DNA’sının İncelenmesi

Anne kanından alınan numuneden bebeğin DNA sını incelemek son birkaç yıldır başarıyla uygulanabilmektedir. Önceleri yurtdışında yapılan bu testler günümüzde ülkemizde de yapılabilmektedir. Amniyosentezin risklerinden korkan ancak yüksek riskli grupta olduğu için bebeğin kromozomlarının incelenmesi gereken durumlarda anne adayları bu yönteme başvurabilirler. Doğruluk oranları sık görülen kromozom anomalileri için %99.3ün üzerindedir. Sonuçlar 8-12 gün arasında verilebilmektedir. Ancak amniyosentez gibi %100 olmaması, tüm kromozomlara bakılmaması ve yüksek maliyeti (2016 Haziran ayı itibariyle 1500-2500 TL arasında) gibi dezavantajları bulunmaktadır. Tüm bu dezavantajlara rağmen Down Sendromu gibi sık görülen anomalilere yönelik yüksek yakalama yüzdesi nedeniyle ucuzlaşıp yaygınlaştığında hormonal tarama testleri olan ikili, üçlü, dörtlü ve ardaşık testlerin yerini alması yakındır.

Yüksek Riskli Grupta Yapılan Testler

Gebelikte anomali taramaları arasında yüksek riskli grupta yapılan kesin testler ise ilk trimester sonunda yapılabilen CVS denilen bebeğin plasentasından örnek alma işlemi ve bebeğin amnion sıvısından örnek alma işlemi olan amniyosentezdir. Bu testler girişimsel işlemlerdir ve bebek ve nadiren anne için riskler içermektedir. En deneyimli ellerde bile yapıldığında CVS için %1, amniyosentez için %0.5 lik bir bebek kaybı söz konusudur. Bebek kaybının nedenleri işlem sırasında infeksiyon kapılması, bebeğin göbek kordonunun zedelenmesi gibi sebepler sayılabilir. CVS işlemi amniyosenteze göre çok daha erken yapılabilir ve sonuçları çok daha erken çıkar. CVS işleminde ortalama 10-12 günde amniyosentezde ise 18-25 günde sonuçlar verilemektedir. Ancak CVS işleminin riskleri amniyosentezden biraz fazladır. 15. Gebelik haftasından önce amniyosentez yapılmamalıdır. Erken amniyosentezin bebekte sakatlık riskini arttırdığı düşünülmektedir.

 

Gebelikte Anomali Taramaları İçin Kullanılan İkili, Üçlü, Dörtlü ve Ardışık Test ile Sık Yapılan Yanlışlar Nelerdir?

Gebelikte anomali taramaları için kullanılan tüm testlerin yanılma oranları vardır. Bu durum çok normaldir çünkü bu testler dolaylı olarak yani bebekten ya da plasentadan çıkan hormonlara bakarak bebeğin kromozomları hakkında yorum yaparlar.

Gebelikte Anomali Taramaları

 

Gebelikte Anomali Taramaları için Kullanılan Testlerde Sık Yapılan Yanlışlar

  • Yanlış negatiflik denilen bebekte kromozom bozukluğu olduğu halde sonucun normal çıkması durumu ya da yanlış pozitiflik denilen bebek normal olduğu halde sonucun riskli çıkma durumları görülebilir.
  • Gebelikte anomali taramaları için kullanılan testler bebeğin bütün kromozomları hakkında fikir vermezler. Sadece sık görülen anomaliler olan üç kromozom ( trizomi 21, 18 ve 13) hakkında tarama yaparlar.
  • Yüksek riskli bir test sonucu alındığında hemen testi tekrar etmek önerilmez. Test tekrarı ancak test yanlış haftada yapılmış ise, ikili test için ense saydamlığı yanlış ölçülmüş ise, hastanın yaşı teste yanlış girilmiş ise yapılır.
  • Birden çok test yapmak başarı oranını arttırmaz. Özellikle 35 yaş altı gebelerde ikili test sonucu düşük risk çıkmış ise  diğer testlerin yapılması önerilmez. Düşük risk grubu hastaya birden çok test yapmak çoğu zaman kafa karışıklığına neden olur.
  • İkili tarama testinde iki sonuç verilir. Birincisi sadece kandaki iki hormona bakılarak belirlenen risk oranı ve ikincisi hormonlar, yaş, ense saydamlığı ve burun kemiği kullanarak belirlenen risk oranı. Bazıları hangisi daha riskli çıkmış ise onu dikkate alır. Oysaki ense saydamlığı ve burun kemiğinin objektif ölçüldüğü olgularda ikinci riski (tüm parametrelerin ortalaması olan) dikkate almak daha doğru bir yaklaşımdır.
  • Her testin yapıldığı uygun haftalar vardır. Her test önerilen haftasında yapılmalıdır. İkili test 11-14. haftalarda, üçlü, dörtlü ve ardışık test 16-18. haftalarda ve alfa feto protein hormonu 15-18. Haftalarda yapılması uygundur.
  • Taramalar sırasında bakılan hormon değerleri gebeliğin değişik haftalarında değişik sonuçlar gösterdiği için her test öncesi ultrason ile bebeğin yaşı doğrulandıktan sonra test yapılmalıdır.
  • Tarama testlerinde düşük risk çıkması bebeğin düşük (abortus ) olacağı anlamına gelmez. Kromozom anomalisi ihtimali düşük demektir.

 

Gebelikte Anomali Taramaları

  • Tarama testlerinde yüksek risk çıkması bebeğin kesin anomalili olduğu anlamına gelmez sadece ileri test yapmanın uygun olduğu anlamına gelir.
  • Sadece alfa feto protein değerini görmek için üçlü, dörtlü ya da ardaşık test yapılmamalıdır. Çünkü bu testler yapıldığında alfa feto proteinin yanında çıkacak Down sendromu riski yanlış pozitifliğe girerse kafa karışıklığına ve endişelere neden olur.
  • Ardaşık test ikili ve üçlü testin ortalamasının alınması ve hastaya bu sonucun ortalama risk olarak verilmesidir. Ardaşık test sonuçlarının güvenilir olması için aynı laboratuarda ve aynı test yöntemi kullanılması gereklidir. Farklı laboratuarlarda farklı testlerin ortalaması alınamaz.
  • Anne kanından alınan numuneden bebeğin DNA sını incelemek son birkaç yıldır başarıyla uygulanabilmektedir. Önceleri yurtdışında yapılan bu testler günümüzde ülkemizde de yapılabilmektedir. Amniyosentezin risklerinden korkan ancak yüksek riskli grupta olduğu için bebeğin kromozomlarının incelenmesi gereken durumlarda anne adayları bu yönteme başvurabilirler. Doğruluk oranları sık görülen kromozom anomalileri için %99.3ün üzerindedir. Sonuçlar 8-12 gün arasında verilebilmektedir. Ancak amniyosentez gibi %100 olmaması, tüm kromozomlara bakılmaması ve yüksek maliyeti (2016 Haziran ayı itibariyle 1500-2500 TL arasında) gibi dezavantajları bulunmaktadır. Tüm bu dezavantajlara rağmen Down Sendromu gibi sık görülen anomalilere yönelik yüksek yakalama yüzdesi nedeniyle ucuzlaşıp yaygınlaştığında hormonal tarama testleri olan ikili, üçlü, dörtlü ve ardaşık testlerin yerini alması yakındır.

 

Gebelikte Anomali Taramaları

Yüksek Riskli Grupta Yapılan Testler

Yüksek riskli grupta yapılan kesin testler ise ilk trimester sonunda yapılabilen CVS denilen bebeğin plasentasından örnek alma işlemi ve bebeğin amnion sıvısından örnek alma işlemi olan amniyosentezdir. Bu testler girişimsel işlemlerdir ve bebek ve nadiren anne için riskler içermektedir. En deneyimli ellerde bile yapıldığında CVS için %1, amniyosentez için %0.5 lik bir bebek kaybı söz konusudur. Bebek kaybının nedenleri işlem sırasında infeksiyon kapılması, bebeğin göbek kordonunun zedelenmesi gibi sebepler sayılabilir. CVS işlemi amniyosenteze göre çok daha erken yapılabilir ve sonuçları çok daha erken çıkar. CVS işleminde ortalama 10-12 günde amniyosentezde ise 18-25 günde sonuçlar verilemektedir. Ancak CVS işleminin riskleri amniyosentezden biraz fazladır. 15. Gebelik haftasından önce amniyosentez yapılmamalıdır. Erken amniyosentezin bebekte sakatlık riskini arttırdığı düşünülmektedir.

Boş Gebelik Nedir Olursa Ne Yapılır?

Boş gebelik nedir olursa ne yapılır?

Yaklaşık 5 haftalık gebelikte anne rahminde ultrasonografi ile gebelik kesesi görülebilir. Oluşan gebeliklerin büyük kısmı anne fark etmeden düşükle sonuçlanır. Buna biyokimyasal gebelik denir. Tanısı konulan gebeliklerin %15 kadarı ise kaybedilir. Bu nedenle gebelik kesesinin görülmesi her şeyiyle sağlıklı bir gebeliği garantilemez. Gebelik kesesi görüldükten sonra ortalama on gün içinde embriyonun kalp atımları ultrasonografi ile izlenebilir. Gebelik 6 haftanın üzerinde iken yada başka bir tanıma göre gebelik kesesi 15 mm yi geçtiği halde halen kese içinde embriyoya ait yapıların görülememesi durumuna boş gebelik denilir.

Boş Gebelik Ultrason
Boş Gebelik
Boş Gebeliğin Sebebi

Boş gebeliğin kesin sebebi bilinmemektedir ancak büyük ihtimalle kromozomal yada yapısal ciddi bir bozukluk nedeniyle embriyo hiç gelişemez ancak gebelik kesesi ve plasenta gelişmeye devam eder. Plasenta büyümeye devam ettiği ve gebelik hormonları kanda olduğu için hasta bütün gebelik belirtilerini hafif de olsa hisseder.

Boş Gebelik Ultrason
Boş Gebelik

Hekimler tanıdan emin iseler genelde hemen kürtaj işlemi önerilir. Tanıdaki yanlışlıklara düşmemek için bir hafta beklemek uygun olur. Beklemek hem yanlış ve aceleci tanıları ekarte ettirir hem de endişeli anne adayının kendini olumsuz sonuçlara hazırlamasına vakit verir. Gebe kadınlar bebeğinden kolay vazgeçmezler iyice beklemek ve emin olmak isterler. Hatta başka doktorlara gidip tekrar ultrasonografiye girerler. Bir hafta ile 10 gün arası beklemek hem bir zarar vermez hem de anne adayının elinden gelen her şeyi yaptığı düşüncesi ile durumu daha iyi karşılamasını sağlar. Özellikle düzensiz adet gören kadınlarda ve ultrasonografinin zor yapıldığı fazla kilolu hastalarda yanlış tanılar daha çok görülür.

Beklemenin tek sorunlu yanı hastanın gece ya da uygunsuz bir durumda ağrılar ve kanama ile acile gelmesidir. Bu durum hastaya anlatılır ve hasta kabul ederse makul süre beklemek (7-10 gün) hastanın ruh hali için daha faydalıdır. Makul süreden daha uzun beklemek ise daha zor bir kürtaj işlemine neden olur. Boş gebeliklerde kürtaj sonu içerde parça kalması durumu daha çok görülür. Kürtaj sırasında rahim içerisinde parça kalma riski gebelik kesesi vaktinde alınmadığında içeride plasenta ve zarlar büyüdükçe daha çok görülür. Bu nedenle boş gebelik tanısı konulduktan sonra makul süre hastanın kendini hazırlaması beklenir ve tanıdan emin olunduktan sonra kürtaj işlemi önerilir. Kadınların bir kez boş gebelik yaşaması onu riskli gebe sınıfına sokmaz. Tam aksine hasta eğer bebek düşünüyorsa cesaretlendirilmelidir.

Erken Gebelik Kaybı ya da Embriyonun Kalp Atımlarının Durması Nedir Olursa Ne Yapılır?

Erken gebelik kaybı embriyo boyunun 5mm’ye ulaşması durumunda hala kalp atımları görülmemesi olarak ifade edilebilir. Gebeliğinizin 6. haftasından sonra bebeğinizin kalp atımları ultrasonografi ile görülebilir.

Erken Gebelik Kaybı
6 Haftalık Renkli Dopler Kalp

Dopler ultrasonografi ( halk arasında renkli ultrason olarak bilinir) yaptırarak kalp atımlarının sesini duymak bile mümkündür.

Erken Gebelik Kaybı
6 Haftalık Dopler Kalp

Embriyo boyu 5mm’ye ulaştığı halde halen kalp atımları görülmüyor ise erken gebelik kaybı (ya da embriyo ölümü) kabul edilir. Gebeliğin herhangi bir haftasında daha önceden görülmüş olan kalp atımlarının artık izlenmemesi de embriyo ölümü kabul edilir.

Erken Gebelik Kaybı

Embriyo ölümü tanısında küçük embriyolarda erken karar vermemek birkaç gün bekledikten sonra kesin kararı vermek yerinde olur. Embriyo ölümü tanısı hem siyah-beyaz yani iki boyutlu ultrasonografide,  hem renkli doplerde bakılarak konulmalıdır.

 

Birinci Tremester Anomali Taraması Nasıl Yapılır?

Birinci tremester anomali taraması, gebelikte anomali taramalarında en erken yapılan anomali taramasıdır. Ayrıntılı ultrasonografi kadar önemli bir taramadır. Gebeliğin 11-14. haftaları arasında karından bakılan ultrasonografi ile yapılır. Çok kilolu hastalarda vajinal ultrasonografi ile yapılması gerekebilir. İdrara sıkışık gelmenize gerek yoktur. Bu taramada önce serviks denilen rahim ağzı kanalının uzunluğuna bakılır.

Birinci Tremester Anomali Taraması
Birinci Tremester Anomali Taraması

Plasentanın yerleşim yeri ve rahim ağzına yakınlığı tespit edilir. Amnion sıvısı miktarı bakılır.

İlk 3 ay yutkunma

Bebeğinizin baş-popo ölçümü (CRL) yapılarak haftası ile uygun büyümesi kontrol edilir.

wertyuıo

Bu haftalarda son adet tarihiniz ile bebek arasında 5 güne kadar farklar olabilir. Genellikle kafa ile başlanır. Kafa içinde beyni ortadan simetrik olarak ikiye ayıran yapı izlenir. Bu yapının iki yanında koroid plexus denilen beyin omurilik sıvısını salgılayan yapılar  izlenir. Kafanın iki yanında kulak çıkıntıları izlenir. Yüze geçilir ve göz boşlukları görülür. Cihazın kalitesine göre göz bebekleri (lens) bile izlenebilir. Üst ve alt çene kemikleri görülür. Bu haftalarda bebeğinizde yutkunma refleksi ultrasonografide izlenebilir.

İlk 3 ay yutkunma

Bebeğinizin burun kemiği (Nasal bone)  görülmeye çalışılır.

Birinci Tremester Anomali Taraması
Nazal kemik 3. Ay

Burun kemiğinin görülmesi down sendromu taramasında önemlidir.

Birinci Tremester Anomali Taraması
İlk 3 Ay Kalp Mesane

11-14. gebelik haftalarında burun kemiği görülmeyen bebeklerde down sendromu riski yükselir.

Birinci Tremester Anomali Taraması
Nazal Kemik

Kafa incelemesinin son ve en önemli kısmı ense saydamlığı ölçülür. Ense saydamlığının 2.5 mm yi geçmemesi beklenir.

Birinci Tremester Anomali Taraması
İlk 3 Ay Hareket

Ense saydamlığının 3 mm’yi geçtiği bebeklerde kromozomal anomali riski ve kalp anomalisi riski artmaktadır.

Ense Saydamlığı
Ense Saydamlığı

Kafanın ardından nöral tüpün devamı olan omurga kemikleri izlenir. Sırasıyla boyun omurları, sırt omurları ve bel omurları izlenir. Boyun omurlarının her iki yanında kürek kemikleri ve bel omurganın bittiği yerin iki yanında leğen kemikleri görülür. Ön tarafa geçilerek karın ön duvarı incelenir. Bu haftalarda karın ön duvarının kapanmış olması ve duvarda fıtıklaşma izlenmemesi gerekir. Göğüs boşluğuna geçilir. En üstte köprücük kemikleri görülür. Kalbin solda olması ve mümkün ise dört kalp odacığı izlenmeye çalışılır. Her iki akciğer lobu kalbin iki yanında görülür. Karın boşluğunda karaciğer ve mide gözlenir. Aşağıya inince bel omurlarının önünde her iki böbreği ve biraz daha aşağıda mesane görülür.

Birinci Tremester Anomali Taraması

Karın boşluğunda karaciğer ile kalp arasında duktus venozus adı verilen bir damarın renkli dopler ultrasonografide kan akışına bakılır. Bu damarda kan akışının görüntüsü son zamanlarda down sendromu taramasında kullanılmaktadır.

Birinci Tremester Anomali Taraması
Duktus Venozus

Duktus venozusda ters akımların oluşması kromozom bozuklukları ve kalp anomalileri için risk faktörü sayılır.

Birinci Tremester Anomali Taraması
İlk 3 ay Duktus Venozus

Karın incelemesi bittiğinde kol ve bacaklara geçilir.

Birinci Tremester Anomali Taraması
İlk 3 Ay Kol ve El

Üst kolda tek kemik, alt kolda iki kemik gözlenir. Ellerde beş parmak görülür ve el baş parmağının diğer parmaklardan farklı bir açı ile duruşu izlenir.

Birinci Tremester Anomali Taraması
İlk 3 ay 5 parmak

Birinci Tremester Anomali Taraması

Üst bacakta tek kemik ve alt bacakta iki kemik gözlenir.

Birinci Tremester Anomali Taraması
ilk 3 Ay Hareket

Ayakların duruşuna ve ayak baş parmaklarının elin aksine diğer parmaklarla yan yana duruşuna bakılır.

Birinci Tremester Anomali Taraması

12. Gebelik haftasını bitirmiş bebeklerin %90’ nında cinsiyeti doğru belirlemek mümkündür.

Birinci Tremester Anomali Taraması
13. Gebelik Haftasında Cinsiyet

Son olarak göbel kordonundaki damar sayısına bakılır. Göbek kordonunda 2 atardamar ve 1 toplardamar olmalıdır. Bazen tek atardamar görülemez. Bu durumda bebekte böbrek anomalisi ihtimali artar.

Görüldüğü gibi birinci tremester anomali taraması ile bebeğinize ait neredeyse tüm kemikleri görürüz. Büyük iç organları, kafa iç yapısını, yüz kemiklerini,  ense saydamlığını, karın ön duvarı sakatlıklarını ve  omurgayı tarayabiliriz.

Birinci Tremester Anomali Taraması

İkili Test

Birinci tremester anomali taramasının ultrasonografi kısmı bittiğinde ikili test yapılır. İkili test;

anne yaşı,

ense saydamlığı,

burun kemiği varlığı,

anne kanından iki hormon ( bhcg ve PAP-A hormonları ) kullanılarak bakılır.

İkili test için kan alımının ultrasonografi ile aynı gün yapılması esastır. Bebeğin boyunun ve ense saydamlığının ölçüldüğü gün kan alınmalıdır. Bazı hastalar ikili test yapmak için direkt laboratuara gittiklerinde kendilerine ultrason bulguları olmadığı için test yapılamaz. İkili test ultrason bulguları ve anne kanından hormon testleri birlikte bakılarak yapılır. İkili test sayesinde, doğru ölçülen bir ense kalınlığı ve burun kemiği ile birlikte down sendromlu bebeklerin %93’ünü tespit etmek mümkündür. Bu oran üçlü, dörtlü ve ardaşık testlerde % 75-80 dolaylarındadır.

Birinci Tremester Anomali Taraması

 

 

İkinci Tremester Ultrason ile Anomali Taraması Nasıl Yapılır?

Bebeğiniz 16. Gebelik haftasını geçtiğinde daha fazla detaylı incelenebilir. Ancak halen detaylı kalp taraması için erkendir. Gebeliklerin 16-18. Haftaları arasında ikinci tremester anomali taraması ile hem bebeğin yapısal oluşumlarına hem de kromozom bozukluklarında sık görülen ya da bebeğinizde görüldüğü zaman kromozom bozukluğu riskinin arttığı ultrasonografik bulgulara bakılır.

İkinci Tremester

Bu bulgulara sonografik marker ya da trizomi belirteci gibi adlar da verilir. Sonuçta ne isim verilirse verilsin bu ultrason marker/belirteçlerinin bir bebekte olması bebeğin daha detaylı incelenmesini gerektirir. Her bulgu aynı oranda anomali riskini arttırmaz. Aynı bebekte birden fazla bulgu olması ise anomali riskini anlamlı oranda arttırır.

İkinci Tremester
Beyin Damarı

Bu belirteçlerden en önemlisi majör belirteç denilen ense kalınlığıdır. 15-20  hafta arası bebeklerde ense kalınlığının 6mm den fazla olması down sendromu ve doğumsal kalp anomalisi ihtimalini arttırır. Diğer belirteçlere minör belirteç denir. En çok rastlanan minör belirteçler koroid pleksus kistleri, küçük burun kemiği, gözde katarakt, kafa içinde beyincik anomalileri, ventrikülomegali (kafa içi sıvı dolu boşlukların geniş görülmesi),  kalpte hiper ekojen odak (kalpte odacıkların içinde parlayan nokta), ARSA bulgusu (sağ kola giden atardamarın soldan çıkması),  hiper ekojen bağırsak (bağırsakların aşırı parlak görülmesi), böbreklerde hidronefroz (böbreklerde idrarın toplandığı havuzcuğun geniş görülmesi), kısa üst kol kemiği, el ve ayak parmaklarında fazlalık ya da eksiklik, serçe parmağın orta boğumundaki kemiğin gelişmemesi, kısa üst bacak kemiği, clubfoot (ayakların çarpık duruşu), ayak baş parmağının ayrık duruşu, leğen kemiklerinin açısı  ve son olarak tek umblikal arter (göbek kordonunda iki yerine tek atardamar olması) görülmesidir.

Bu belirteçlerin birden fazlasının beraber görülmesi özellikle 35 yaş üstü gebelerde riski çok arttırır. 35 yaş altı genç yaş grupta hormonal testler düşük riskli çıkmış ise ense kalınlığı dışında tek belirteç görülmesinin önemli olmadığı düşünülmektedir.

İkinci Tremester Anomali Taramasının Aşamaları

İkinci tremester taramasına yine rahim ağzının değerlendirilmesi ile başlanır. Servikal yetmezlik denilen rahim ağzının erken dönemde açılması ve doğumun gerçekleşmesi durumu bu haftalarda yakalanır. Servikal uzunluğun 3 cm nin üzerinde olması beklenir.

bb

Plasentanın yerleşim yeri ve rahim ağzına yakınlığı tespit edilir. Amnion sıvısı miktarına bakılır.

Mide video

Bebeğinizin baş çapı, çevresi, karın çevresi, kol ve bacak uzun kemikleri ölçülerek ortalama ağırlığı bulunur ve gelişiminin gebelik haftası ile uygun olup olmadığına bakılır. Bu haftalarda son adet tarihiniz ile bebek arasında 5-10 güne kadar farklar olabilir. Taramaya genellikle kafa ile başlanır.

cc

Kafa içinde beyni ortadan simetrik olarak ikiye ayıran yapı izlenir. Bu yapının iki yanında koroid pleksus denilen beyin omirilik sıvısını salgılayan yapılar  izlenir.

Kafa İçi video

Bu simetrik yapılar içinde kist olup olmadığı kontrol edilir.

dd

Ense kısmında beyinciğin 3 parçası görülür, beyincik ile kafa kemiği arasındaki boşluk ölçülür, ense kemiği ile cilt arasında kalan ense kalınlığı ölçülür.

ee

Ense kalınlığının 15-20.haftalar arasında 6 mm yi geçmemesi gereklidir.

ff

Alın kısmına yakın kavum septum pellisidum adı verilen boşluk ve korpus kallozum incelenir. Her iki yanda ventrikül adı verilen sıvı dolu boşluklar ölçülür. Bu boşlukların 10 mm yi geçmesine ventrikülomegali denilir.

Kafanın iki yanında kulak çıkıntıları izlenir.

Kulak 4 boyut video

Kulakların düşük olup olmadığına bakılır. Yüze geçilir ve göz boşlukları görülür. Gözlerin birbirine yakınlığı incelenir. Göz bebekleri (lens) her iki tarafta izlenir.

gg

Üst ve alt çene ve burun kemiği (Nasal bone)  görülmeye çalışılır. Burun kemiğinin kısa ve basık olması  down sendromu taramasında önemlidir.

Anteriorserebralarter

15-20. gebelik haftalarında burun kemiği küçük yada basık görülen bebeklerde down sendromu riski yükselir.

hh

Her iki dudak burnun altında incelenerek yarık dudak olup olmadığına bakılır.

ikinci 3 aylık yutkunma 4 boyut

Yarık damak çok deneyimli gözlerden bile kaçabilir.

sağlam üst dudak

Çenenin küçük ve geride olup olmadığına bakılır.

ıı

Kafanın ardından nöral tüpün devamı olan omurga kemikleri izlenir. Sırasıyla boyun omurları, sırt omurları ve bel omurları izlenir. Omurga sistemi arkadan ve yandan iki yönlü olarak taranır. Boyun omurlarının her iki yanında kürek kemikleri, sırt omurlarının her iki yanında göğüs kafesini çevreleyen kaburgalar  ve bel omurganın bittiği yerin iki yanında leğen kemikleri görülür. Leğen kemiklerinin birbiri ile yaptığı açının geniş olmaması gereklidir.

Ultrason
Omurga Kemikleri

Ön tarafa geçilerek karın ön duvarı incelenir. Bu haftalarda karın ön duvarının kapanmış olması ve duvarda fıtıklaşma izlenmemesi gerekir. Göğüs boşluğuna geçilir. En üstte köprücük kemikleri görülür. Kalbin solda olması ve mümkün ise dört kalp odacığı izlenmeye çalışılır.

sc

Kalp halen detaylı bir inceleme için küçüktür.

4 odacık video

Ancak zayıf hastalarda 4 kalp odacığının yanında kalbe giden ve gelen büyük damarlar izlenir.

kk

Her iki akciğer lobu kalbin iki yanında görülür. Karın boşluğunda karaciğer ve mide gözlenir. İlk tremesterden farklı olarak ikinci tremester taramasında safra kesesi görülür. Aşağıya inince bel omurlarının önünde her iki böbrek ve biraz daha aşağıda mesane görülür. Böbreklerin üstünde böbrek üstü bezleri iki kalın çizgi halinde izlenir. Karın boşluğunda karaciğer ile kalp arasında duktus venozus adı verilen bir damarın renkli dopler ultrasonda kan akışına bakılır. Bu damarda kan akışının görüntüsü son zamanlarda down sendromu taramasında kullanılmaktadır.

duktus dopler video

ll

Karın incelemesi bittiğinde kol ve bacaklara geçilir.

El ayak video

Üst kolda tek kemik, alt kolda iki kemik gözlenir. Bu kemiklerin uzunlukları ölçülür ve gebelik haftası ile karşılaştırılır.

sc

Ellerde beş parmak görülür ve el baş parmağının diğer parmaklardan farklı bir açı ile duruşu izlenir. Bazı sendromlarda bebekler ellerini farklı şekilde tutarlar.

Beş parmak video

Ellerini açıp kapaması önemlidir. Her elde beş parmak sayılır, baş parmak hariç diğer dört parmakta 3 kemik gözlenir, serçe parmağın orta kemiğine özellikle bakılır çünkü eksikliği gelişmemesi down sendromu açısından önemlidir.

nn

Üst bacakta tek kemik ve alt bacakta iki kemik gözlenir. Ayakların duruşuna ve ayak baş parmaklarının elin aksine diğer parmaklarla yan yana duruşuna bakılır.

Fetal ayak yandan

15. Haftadan sonra bebeklerin %100’ünde cinsiyeti doğru belirlemek mümkündür. Son olarak göbek kordonundaki damar sayısına bakılır. Göbek kordonunda 2 atardamar ve 1 toplardamar olmalıdır. Bazen tek atardamar görülemez. Bu durumda bebekte böbrek anomalisi ihtimali artar.

İkinci üç ay 4 boyut 1

Bazı doktorlar bu taramaya dopler ultrasonografi denilen bebeğin ve sizin kan akımının görüntülendiği bir ultrason ilave ederler. Rahme kan taşıyan damarlarda direnç tesbit edilmesi gebelikte hipertansiyon gelişme ihtimalini arttırır.

oo

Görüldüğü gibi iyi bir cihaz ile detaylı tarama sırasında bakılan pek çok yapısal anomali ve kromozom bozukluğu belirteci 15-18 hf arası yapılan ultrasonografide bakılabilmektedir. Hastaya vakit ayırıp bakıldığında, teknolojinin de yardımı ile pek çok sakatlık 20-22 arası yapılan detaylı taramaya gerek kalmadan tespit edilebilmektedir. Bu taramalar sırasında rahim duvarı ve yumurtalıkların da incelenmesi faydalı olur. Pek çok gebede yükselen estrojen hormonu nedeniyle rahimde başlangıçta küçük olup fark edilmeyen miyomlar bu haftalarda yakalanmaktadır. Gebelik sırasında nadir de olsa yumurtalık kistleri gelişmekte ve kistler de ultrasonografi yardımı ile tespit edilmektedir.

 

 

Bebekte Artmış Ense Kalınlığı Nedir Varsa Ne Yapılmalıdır?

Bebeğinizde ikinci üç ayda yapılan taramada ense kalınlığı (6mm den büyük) bulunmuş ise hemen endişelenmeyin. Elbetteki ilk üç aydan itibaren bebeğinizde artmış ense saydamlığı ve sonrasında 15. haftadan itibaren artmış ense kalınlığı olması en önemli ultrason belirtecidir ve bebeğinizin kromozomlarının  incelenmesini tavsiye ederim. Ancak unutmayın ki hiçbir şey çıkmaması ihtimali kötü sonuç ihtimalinden fazladır.

11

Ense kalınlığı ne kadar fazla ise olumsuz sonuçlar daha çok görülür.

Kafa içi video

Kromozom incelemesi normal çıktığında uygun gebelik haftası geldiğinde (18-22.haftalar) fetal kalp incelemesi gereklidir. Ense kalınlığı artmış bebeklerde duktus venozus kan akımı değerlendirilir. Bu damarda görülecek ters dalgalar (a dalgası) olumsuz durum işaretidir. Bebeğinizde artmış ense kalınlığı olduğu halde kromozomları normal ve kalp taraması normalken olabilecek bir diğer durumda nadir görülen ( binde bir) bir sendrom olan Noonan sendromudur. Bu sendromda artmış ense kalınlığına ek olarak, bebekte genel bir ödem hali (hidrops), kalp anomalisi ve amnion sıvısı fazlalığından en az biri daha olmalıdır. Bu sendromda zeka geriliği hafif derecede olup vakaların %15-25inde görülür. Bu sendrom bebeği sonlandırma sebebi değildir ancak aile ısrar ederse sağlık kurulu oluşturabilecek bir merkezde durumu değerlendirilir.

Fazladan El ve Ayak Parmağı (polidaktili) Bulunursa Ne Yapılır?

Bebeğinizin anomali taraması sırasında el ve ayak parmaklarında fazlalık (polidaktili) ya da yapışıklık görülebilir.

Beş parmak video

Böyle bir durum ile karşılaşıldığında bebeğe ayrıntılı ultrasonografi yapılır ve fetal kalp taraması yapılır.

22

Bu anomalilerin yerine göre yorum yapılır. Eğer fazlalık ya da anomali 3 ve 4.parmakları tutuyor ve kemik yapıyı ilgilendiriyorsa  mezoaksiyel polidaktili adı verilir ve bunların bir sendrom ile birlikte olma şansı fazladır. Genetik danışma önerilir. Preaksiyel polidaktililer yani baş parmak tarafında olan anomalilerde başka anomali yoksa genelde sorun çıkmaz ama yine de bazı sendromlar çıkabilir. Postaksiyel polidaktili denilen küçük parmak tarafındaki anomalilerde kromozomlar normal ve  başka anomali yoksa genelde bir sorunla karşılaşılmaz. Bu tip polidaktililerin çoğu aileseldir.

 

Coroid Pleksus Kistleri (choroid plexus) Nedir Varsa Ne Yapılmalıdır?

Koroid pleksus  beynimizin içinde bulunan beyin omurilik sıvısının üretilmesinden sorumlu yapılardır.

Gebeliğiniz sırasında üçüncü aydan itibaren bu yapılar ultrasonografide bebeğinizin beyni incelenirken izlenebilir.

xx

Bazen beyin omurilik sıvısı bu yapıların içine hapsolur ve ortaya yalancı kistler çıkar. Bu kistlere psödo ( yalancı ) kist denmesinin sebebi gerçek bir kist olmayıp sıvı birikintisinin kist gibi gözükmesidir. Her 100 bebekten 1inde görülebilir. İlerleyen gebelik haftalarında %90-95 kaybolurlar. Koroid pleksus kistleri Down Senromu riskini arttırmaz. Sadece 18.kromozomla ilgili riskleri arttırır. Büyük ya da küçük olması riskte artış yapmaz. Eğer bebeğinizde sadece koroid pleksus kisti var ise başka hiçbir bulgu yok ise trizomi 18 riski 2 kat artar. Ancak eşlik eden başka bulgular var ise önemli olabilir. Sonuç olarak bebeğinizde koroid pleksus kisti çıkarsa hemen endişelenmemelisiniz. Bebeğinizin ayrıntılı ultrasonu normal ve hormonal tarama testleriniz (ikili, üçlü, dörtlü gibi) normal ise amniyosentez yaptırmanız önerilmez. Ayrıntılı ultrasonografide başka bulgular olması ya da hormonal testlerde risk yüksekliği çıkması durumunda ise anne kanından fetal DNA analizi ya da amniyosentez yaptırabilirsiniz. Koroid pleksus kistleri trizomi 18 riskini arttırdığı için bebeğin el ve ayaklarına dikkat edilmelidir. Pek çok trizomi 18 olgusunda bebeğin el ve ayaklarında duruş bozuklukları vardır.

Kalpte Hiperekojen Odak Nedir Varsa Ne Yapılmalıdır?

Anne karnındaki bebeğiniz ikinci üç aylık dönemde incelenirken kalbinde ventrikül adı verilen kalp boşluklarının içinde parlayan bir noktacık görülebilir. İntra kardiyak ekojenik odak ya da kalpte hiperekojen odak olarak adlandırılır.

hiperekojen
4 Odacık

Kalp kapakçıklarına yakın bölgede büyüklüğü 1-6mm arasında değişen genellikle sol ventrikül içinde bulunurlar. İleri haftalarda kaybolma ihtimalleri vardır.

hiperekojen
Hiperekojen Odak

Çok nadir ilk üç ay içine tespit edilebilirler. Teknolojinin gelişmesi daha iyi çözünürlüğü olan ultrasonlar ile bakılması nedeniyle günlük hayatta daha çok rastlanmaya başlanmıştır. Anne adayının kilosu fazla ise tanısı daha zor konur. Normal bebeklerde %1 ila %5 arasında tesadüfen görülebilirler.

Hiperekojen Odak Olması Durumunda

Eğer bebeğinizde sadece hiperekojen odak denilen bu parlak noktacık var ise hemen endişe etmemelisiniz. Bebeğinizde sadece hiperekojen odak var ve başka bir anormallik yok ise, kandan bakılan hormonal tarama testleri (ikili, üçlü, dörtlü gibi) normal çıkmış ise çok yüksek oranda sorun yoktur. Kalpte parlak nokta bulunduğunda bebeğinize ayrıntılı ultrason ve kalp taraması yaptırmanızı öneririm. Özellikle 35 yaş altındaysanız, tarama testleriniz iyi çıkmış ise, ayrıntılı ultrason ve fetal kalp incelemesi normal ise tek başına kalpte parlak nokta için endişe etmemelisiniz. Ancak ileri yaş, başka ultrason bulguları varsa, tarama testlerinde risk yüksekliği çıkmış ise onayınıza göre anne kanından fetal DNA incelemesi ya da bebekten amniyosentez gibi  kromozom incelemesi istenebilir. Kalpte parlak noktanın kalbin işlevi ile ilgili bir bozukluğa neden olduğuna dair kanıt yoktur. Bazen parlak nokta her iki ventrikül içinde de olabilir. Bu durumun daha riskli olduğunu düşünenler varsa da henüz kesinlik kazanmamıştır.

Hiper Ekojen Bağırsak Nedir ve Varsa Ne Yapılmalıdır?

İkinci üç ay ultrasonunda görülebilecek diğer bir olgu da bebeğinizin bağırsaklarının parlak olarak görülmesidir. Hiper ekojen bağırsak olarak adlandırılır. İkinci üç ayda görülen bu bulgu genellikle 2-3 hafta içinde kaybolur. Bebeğinizde bu bulgunun görülmesi bazı olumsuzlukların habercisi olabilir.

Hiper Ekojen Bağırsak
Hiper Ekojen Bağırsak

Yine de çoğunlukla geçici olduğunu ve bu bulgusu olan bebeklerin büyük çoğunluğunda hiçbir sorun çıkmadığını unutmamalısınız. Son üç ayda görülen ve bebekte gelişme geriliği ile birlikte olan parlak bağırsak olguları daha risklidir. Hiper ekojen bağırsak bulunduğunda en sıklıkla bebeğin kan yuttuğunu ya da bağırsakta bebeğin ilk kakası olan mekonyumun gereğinden fazla katılaştığını düşünürüz. Kromozom bozukluklarında bağırsak aktivitesi yavaşladığı için down sendromu ve trizomi 18 ve 13ün riski de artar. Bazı infeksiyonlar bebeği anne karnında iken etkiler ve bu bulguya neden olabilir.

Parlak bağırsak görülen bebeklerde sitomegalovirus (CMV) ve toxoplasmozis infeksiyonu olabilir. Kistik fibrozis hastalığı denilen genetik bir hastalığın ihtimali de artar. Eğer ailede kistik fibrozisli birey var ise parlak bağırsak önemi artar. Parlak bağırsak olguları bazen de gastrointestinal sistemdeki tıkanıklık yada gelişim bozukluğu ile birlikte olabilir. Şiddetli gelişme geriliği olan bebeklerde bağırsağa kan gitmemesi sonucu da oluşabildiği bildirilmiştir. Bebeğinizde parlak bağırsak/hiper ekojen bağırsak tespit edildiğinde bütün bu durumlar araştırılır. Doktorunuz bu gereken araştırmaları  yapacaktır. Siz de hemen endişe etmeden,  parlak bağırsak bulgusunun çoğu zaman geçici bir bulgu olduğunu ve normal bebeklerde %4e kadar görülebildiğini unutmayacaksınız.

Hidronefroz (piyelektazi) Nedir Varsa Ne Yapılmalıdır?

Gebeliğinizin ikinci üç ayında ultrason ile bebeğin böbrekleri incelenir. Bebeğinizin böbrekleri içinde idrarın toplandığı havuzcuk benzeri yapılar vardır. Böbrekte oluşan idrar bu havuzcuklardan üreter denilen bir kanal ile bebeğin idrar torbasına aktarılır. Böbrekten idrar torbasına giden kanalda darlık olduğunda idrar rahat akamaz ve böbrek içinde birikir. Bu duruma hidronefroz ya da piyelektazi adı verilir.

Biriken idrarın yaptığı genişliğe göre derecelendirilir. İkinci üç ayda bu genişlik 4 mm ye kadar normalken 7mm ye genişlemesine hafif piyelektazi denir. Hafif piyelektazi yani 7mm ye kadar genişlik pek çok bebekte özellikle erkek bebeklerde görülür. Orta derece hidronefroz (piyelektazi) 7-10mm arasında olurken 10mm den geniş ölçülen durumlar şiddetli piyelektazi olarak adlandırılır. Hafif piyelektazi olgularının %15 kadarı ilerler. Bu nedenle doktorunuz bebeğinizde hafif piyelektazi tesbit ettiğinde tabi ki bu durumun takibini yaptıracaksınız ancak büyük ihtimal ile ilerlemeyeceğini bilmelisiniz.

Hidronefroz Tespit Edilirse

Hidronefroz(piyelektazi) tespit edilen bebeklerde kalbi de içeren detaylı ultrason yaparak ileri inceleme yeterlidir. Eşlik eden başka bulgu yoksa amniyosentez önerilmez. İkinci üç ayda hidronefroz tespit edildiğinde son üç ayda bebeğiniz tekrar değerlendirilir. Eğer doğum öncesi genişlik 10 mm’yi aşmıyorsa doğum sonu kendiliğinden düzelme şansı çok yüksektir ama doğum sonu kontrol edilmelidir. Doğum öncesi genişlik 15 mm ye ulaşmış ise bebeğinize yapılacak cerrahi müdahale ile bu durumun düzeltilmesi ihtimali %20-25 iken doğum öncesi genişlik 15mm yi aşarsa %60-65 oranında ameliyat gerekebilir. Şiddetli piyelektazi takip ve tedavi edilmediğinde bebeğinizde idrar yolu infeksiyonları ve ilerde böbrek fonksiyon bozuklukları oluşabilir. Tüm piyelektazi saptanan bebeklerde doğum sonu 1. haftada ve 1. ayda ultrasonografi ile böbreklerin kontrolü yapılmalıdır.

Ventrikülomegali Nedir Varsa Ne Yapılmalıdır?

Beynimizin içindeki sıvı dolu odacıklara ventrikül adı verilir. Normal genişlikleri 6-8mm arasındadır. Ventriküllerin 10mm den geniş olması durumuna ventrikülomegali adı verilir ve ultrasonografi ile tespit edilebilir. Beynin anatomik yapısındaki bozukluklar sonucunda  beyin omurilik sıvısının döngüsünün bozulması nedeniyle oluşur.

Ventrikülomegali

Bebeğiniz ikinci üç ayda incelenirken bu ventriküllerin genişliği 10-12mm arasında ölçülmesine hafif, 15mm ye kadar ölçülmesi orta dereceli ve 15mm den geniş ölçülmesine şiddetli ventrikülomegali adı verilir.

Bebeğinizde böyle bir durum olması eşlik edebilecek başka anomalilerin ihtimalini arttırdığı için ayrıntılı ultrasonografi ile bebeğiniz detaylı incelenmelidir. Ventrikülomegali kromozom bozuklukları ile birlikte sık görüldüğü için kromozom incelemesi önerilebilir. Şüpheli durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MRI) yöntemine başvurulabilir. Yirminci gebelik haftasından sonra MRI yapılabilir. Gebeliğin ikinci üç ayında ventrikülomegali tespit edildiğinde %15 ilerleme ihtimalinden dolayı ultrasonografi ile iki haftada bir takip edilmelidir. Bazı olgularda sitomegalovirus (CMV) ve toxoplasmozis infeksiyonları sebep olarak gösterilir. Bu infeksiyonlar taranabilir.

Kısa Kol ve Bacak Olması Durumunda Ne Yapılır?

Kısa kol ve bacak olması, doğru yöntem ile ölçülen üst kol kemiğinin (humerus) ve üst bacak kemiğinin (femur) kısa olması durumudur. Büyüme eğrisinde kullanılan persantil değerlerine göre %2.5un altında olması ya da ölçülen kemik uzunluğunun olması gereken değere bölümü 0.90 dan küçük ise kısalıktan söz edilir. Kol ve bacakların gebelik haftasına göre kısa ölçülmesi yapısal yani ailesel olabileceği gibi bebekte kromozom bozukluğu ile beraber olabilir.

kısa kol ve bacak
Eller
kısa kol ve bacak
Fetal ayak yandan

Ayrıca iskelet displazilerinde, rahim içi gelişme geriliği olan bebeklerde de görülür. Bebekte kromozom bozukluğu ya da iskelet displazisi olmadığı durumlarda bile olumsuz sonuçlar oluşabilir. Kısa kol veya bacak varlığında Down Sendromu riski 3-4 kat artar. Eğer kısalık bir iki haftayı geçmiyor ve başka bulgu yok ise öncelikle gelişme geriliği ve Down Sendromu düşünülmelidir. Kısa kol ve bacak ile beraber bebekte amnion sıvısı azlığı ve daha önceden kaybedilen bebek öyküsü var ise plasental yetmezlik, gebelik hipertansiyonu, preeklempsi ve anne karnında gelişme geriliği düşünmekte fayda vardır. Gelişme geriliğinde bebek kanın çoğunluğunu yaşamsal önemi olan organlara gönderdiği için kol ve bacaklar kısa kalır.

Sonuçta bebeğinizde kısa kol ve bacak kemiği bulunursa öncelikle sizlerin vücut yapılarına bakılır. Çoğu zaman bu kısalıkların nedeni anne veya babanın da kısa olmasıdır. Ayrıca detaylı anomali taraması yapılır. Hormonal tarama testlerine (ikili, üçlü ve dörtlü testler) bakılır, dopler ultrasonografi ve kan testleri ile plasental yetmezlik araştırılır. Şüpheli bulguların varlığında genetik araştırma (amniyosentez) önerilir.

Anormal Duktus Venozus Kan Akımı Nedir Olması Durumunda Ne Yapılır?

Bebeğinizin iç organları incelenirken karın boşluğunda kalbe yakın özel bir damar olan duktus venozus damarında dopler incelemesi yapılabilir. Gebeliğin 11.haftasından itibaren bakılabilir.

2

Bu damardaki anormal kan akımları kromozom bozuklukları, kalp anomalileri ve kötü gebelik sonuçları ile alakalı bulunmuştur. Bu damar kan akımının dopler incelemesi 11-14 haftalarda yapılan Down sendromu taramasında (ikili test) mongol bebekleri yakalama başarı şansını %90dan %95 lere çıkarabilir.

3

4

Anormal duktus venozus kan akımı saptanan bebeklerde ultrasonografi ile detaylı tarama ve fetal ekokardiyograf yapılmalıdır.

ARSA Bulgusu Nedir Varsa Ne Yapılmalıdır?

Her iki kolomuza giden ana arterler (subclavien arter) ana atardamar olan aorttan sıralı olarak çıkar. Sağ kola giden atardamar sağdan, sol kola giden atardamarın soldan çıkması gerekmektedir. Nadiren %0.5-2) sağ kola gidecek olan damar aort üzerinden en soldan çıkar ve geri dönüp yemek borusunu iterek sağa gider. Çoğunlukla hiçbir şikayete neden olmaz. Bu bulgu ayrıntılı ultrasonda tespit edilebilir. Bebeğinizde ARSA  bulgusu (Aberrant Right Subclavien Arter) anormalliği olması Down Sendromu ihtimalini arttırmaktadır. ARSA bulgusu olan bebekler detaylı taramaya alınmalı, hormonal testleri tekrar gözden geçirilmeli, fetal ekokardiyografi yapılmalı ve şüpheli durumlarda kromozom incelemesi (amniyosentez) önerilmelidir.

Hepatik Kalsifikasyonlar Nedir Varsa Ne Yapılmalıdır?

Bebeğinizin ikinci üç ayda yapılan ultrasonografi  taramasında karaciğerinde parlak nokta ya da noktalar görülebilir. Bu parlak noktalara radyoloji dilinde hepatik  hiperekojenite (hepatik kalsifikasyon) denir. Çok nadir olarak 1500-2000 gebelikte bir görülürler. Bazen bebekte gelişmiş bir infeksiyona, bazen tümöral oluşumlara, bazende damarsal anormalliklere bağlı oluşurlar. Eğer bebeğinizde hepatik kalsifikasyon görülürse ayrıntılı ultrasonografi yapılmalı, bebekte olası enfeksiyonlar ( Sitomegalovirus, toxoplasmozis, varicella gibi) taranmalıdır. Bebekte buna eşlik eden başka anormallikler ya da enfeksiyon bulgusu var ise hem kromozom yapısını görmek hem de bebekte enfeksiyon taramak için amniyosentez önerilebilir.

Gebelikte Detaylı Tarama (Ayrıntılı Ultrasonografi) Nasıl Yapılır?

Gebeliğinizde ayrıntılı ultrasonografinin uygun haftaları 20-22. haftalardır. Bu haftalarda bebeğinizin kalp dahil  bütün organları incelenmek için uygun büyüklüktedir. Detaylı taramanın en önemli parçası bebeğin kalbinin incelenmesidir.

Ultrason
4 Oda Kalp Son Trimester

Zayıf hastalarda bu tarama 18. haftada bile yapılabilir. Detaylı tarama vakit ve dikkat isteyen, iyi cihazlarla tanı gücü artan bir sakatlık taramasıdır. Bazı hastalar detaylı taramanın 4 boyutlu ultrasonografi ile yapıldığını ve bebeğin her yerinin görüldüğünü düşünürler. Detaylı tarama sanıldığının aksine 2 boyutlu ultrasonografi ile yapılır. Bazı hastalar da dörtlü taramayı detaylı tarama olarak düşünürler. Dörtlü tarama down sendromu taramasında kullanılan kandan bakılan bir hormonal tarama testidir ve detaylı tarama değildir.

5

 

Detaylı taramada deneyimli ellerde ve iyi cihazlarda bile annenin kilosuna, bebeğin amnion sıvısı durumuna ve pozisyonuna bağlı olarak anomalilerin %3-7si tesbit edilemeyebilir. Gebe kadınlar detaylı taramaya girdiklerinde bebeğin her türlü sakatlığına bakıldığını düşünürler. Burada tüm sakatlıkların tespit edilemeyebileceği gebeye anlatılmalıdır.

Detaylı taramaya rahim dış yüzeyi ve yumurtalıklar ile başlanır. O zamana kadar fark edilmeyen ya da gebelik sırasında büyüyen myomlar ve yumurtalık kistleri taranır. Rahim ağzı uzunluğuna bakılarak devam edilir. Servikal yetmezlik denilen rahim ağzının erken dönemde açılması ve doğumun erkenden gerçekleşmesi durumu bazen bu haftalarda da yakalanır. Servikal (Rahim ağzı) uzunluğun 3 cm nin üzerinde olması beklenir.

Ultrason
Serviks Uzunluğu

Plasentanın yerleşim yeri ve rahim ağzına yakınlığı tespit edilir.

7

Plasentanın rahim ağzına yakın yerleşmesi ya da onu kapatması istenmeyen bir durumdur ve gebelikte kanamalara sebep olabilir.

Amnion sıvısı miktarı bakılır. Bebeğinizin baş çapı, çevresi, karın çevresi, kol ve bacak uzun kemikleri ölçülerek ortalama ağırlığı bulunur ve gelişiminin gebelik haftası ile uygun olup olmadığına bakılır. Bu haftalarda son adet tarihiniz ile bebek arasında 10 güne kadar farklar olabilir. Taramaya genellikle kafa ile başlanır.

Ultrason
Beyin Ana Damarları

Kafa içinde beyni ortadan simetrik olarak ikiye ayıran yapı izlenir.

Ultrason
Orta serebral

Bu yapının iki yanında koroid pleksus denilen beyin omurilik sıvısını salgılayan yapılar  izlenir.

Bu simetrik yapılar içinde kist olup olmadığı kontrol edilir.

 

Ultrason
Coroid Plexus

Ense kısmında beyinciğin 3 parçası görülür, beyincik ile kafa kemiği arasındaki boşluk ölçülür.

10

Ense kemiği ile cilt arasında kalan ense kalınlığı ölçülür. Ense kalınlığının 15-20.haftalar arasında 6 mm yi geçmemesi gereklidir.

Kafa içi video

20 haftanın üzerindeki gebeler için normal ölçüler belli değildir. Bu nedenle 20 haftanın üzerinde ense kalınlığı artmasının tanısal değeri tartışmalıdır.

11

Alın kısmına yakın kavum septum pellisidum adı verilen boşluk ve korpus kallozum incelenir. Her iki yanda ventrikül adı verilen sıvı dolu boşluklar ölçülür. Bu boşlukların 10 mm yi geçmesine ventrikülomegali denilir.

12

Kafanın iki yanında kulak çıkıntıları izlenir.

Kulak 4 boyut video

Kulakların düşük olup olmadığına bakılır.

13

Yüze geçilir ve göz boşlukları görülür.

14

Gözlerin birbirine yakınlığı incelenir. Göz bebekleri (lens) her iki tarafta izlenir.

Gözünü açan bebek

Üst ve alt çene ve burun kemiği (Nasal bone)  görülmeye çalışılır. Burun kemiğinin kısa ve basık olması  down sendromu taramasında önemlidir.

anteriorserebralartervideo.avi

Gebelik haftalarında burun kemiği küçük yada basık görülen bebeklerde down sendromu riski yükselir.

15

Her iki dudak burnun altında incelenerek yarık dudak olup olmadığına bakılır. Yarık damak çok deneyimli gözlerden bile kaçabilir.

Sağlam üst dudak

Çenenin küçük ve geride olup olmadığına bakılır.

16

Bu haftalarda bebeğiniz bolca yalanıp yutkunma hareketleri yaparlar. Ellerini sürekli yüzlerine götürürler.

esneme
Elemme

17

Kafanın ardından nöral tüpün devamı olan omurga kemikleri izlenir. Sırasıyla boyun omurları, sırt omurları ve bel omurları izlenir. Omurga sistemi arkadan ve yandan iki yönlü olarak taranır. Boyun omurlarının her iki yanında kürek kemikleri, sırt omurlarının her iki yanında göğüs kafesini çevreleyen kaburgalar  ve bel omurganın bittiği yerin iki yanında leğen kemikleri görülür. Leğen kemiklerinin birbiri ile yaptığı açının geniş olmaması gereklidir.

18

Ön tarafa geçilerek karın ön duvarı incelenir. Bu haftalarda karın ön duvarının kapanmış olması ve duvarda fıtıklaşma izlenmemesi gerekir. Göğüs boşluğuna geçilir. En üstte köprücük kemikleri görülür. Kalbin solda olması ve mümkün ise dört kalp odacığı izlenmeye çalışılır.

4 oda kalp sontrimester

Kalp detaylı bir inceleme için yeterli büyüklüğe ulaşmıştır ve temel kalp ekokardiyografisi yapılmalıdır.

19

Temel ekokardiyografide 4 kalp odacığı, bu odacıkları ayıran septum denilen duvar incelenir.

Ultrason
Septum

Kalbe gelen ana damarlar ve kalpten çıkan ana damarlar tespit edilir. Kromozom anomalilerinin %50-99 unda kalp anomalileri mevcuttur.

Duktalark video

Bu nedenle detaylı taramaya giren her gebenin temel ekokardiyografisi yapılmalıdır. Kalpten çıkan ana damarlardan biri olan aortanın izlediği yol takip edilir.

20

Dört odacık görüntüsü gibi önemli bir diğer görüntü üç damar görüntüsüdür.

Kalbe giren ve çıkan bu damarların belli bir sıra ve büyüklükte olup olmadığına bakılır.

21

Şüpheli durumlarda ileri düzey fetal ekokardiyografi yapılmalıdır.

 

Her iki akciğer lobu kalbin iki yanında görülür.

22

Karın boşluğunda karaciğer ve mide gözlenir.

Ultrason
Mide

23

İlk tremesterden farklı olarak safra kesesi görülür.

Aşağıya inince bel omurlarının önünde her iki böbrek ve biraz daha aşağıda mesane görülür. Böbreklerin üstünde böbrek üstü bezleri iki kalın çizgi halinde izlenir. Karın boşluğunda karaciğer ile kalp arasında duktus venozus adı verilen bir damarın renkli dopler ultrasonda kan akışına bakılır.

Ultrason
Duktus Dopler

Bu damarda kan akışının görüntüsü son zamanlarda down sendromu taramasında kullanılmaktadır.

Ultrason
Duktus Venozus

 

Karın incelemesi bittiğinde kol ve bacaklara geçilir. Kol ve bacak kemikleri ayrı ayrı ölçülür ve gebelik haftasına uygun olup olmadığı kontrol edilir.

f

Karın incelemesi bittiğinde kol ve bacaklara geçilir. Kol ve bacak kemikleri ayrı ayrı ölçülür ve gebelik haftasına uygun olup olmadığı kontrol edilir.

Eller
El ve ayaklar

Üst kolda tek kemik, alt kolda iki kemik gözlenir.

Ultrason
Üst Kol Kemiği

Ellerde beş parmak görülür ve el baş parmağının diğer parmaklardan farklı bir açı ile duruşu izlenir. Bazı sendromlarda bebekler ellerini farklı şekilde tutarlar. Ellerini açıp kapaması önemlidir.

Beş parmak

Her elde beş parmak sayılır, baş parmak hariç diğer dört parmakta 3 kemik gözlenir, serçe parmağın orta kemiğine özellikle bakılır çünkü eksikliği gelişmemesi down sendromu açısından önemlidir.

fg

Üst bacakta tek kemik ve alt bacakta iki kemik gözlenir. Ayakların duruşuna ve ayak baş parmaklarının elin aksine diğer parmaklarla yan yana duruşuna bakılır.

Fetal ayak yandan

15.Haftadan sonra bebeklerin %100’ünde cinsiyeti doğru belirlemek mümkündür.

fd

Son olarak göbek kordonundaki damar sayısına bakılır. Göbek kordonunda 2 atardamar (UMBLİKAL ARTER) ve 1 toplardamar (UMBLİKAL VEN) olmalıdır. Bazen tek atardamar görülemez. Gebeliklerin %1 inde tek arter-tek toplardamar vardır. Genellikle normal bir gebelik seyri olur. Ancak bebeğin böbrekleri ve kalbi iyi incelenmelidir.

vcc

Bu durumda bebekte böbrek anomalisi ihtimali artar.

fdf

Gebelikte dört boyutlu ultrasonografi ile kaliteli görüntüler 18-20.gebelik haftasından itibaren elde edilebilir.

İkinci 3 ay 4 boyut fetal hareket
İkinci 3 ay 4 boyut

 

Bazı doktorlar bu taramaya dopler ultrason denilen bebeğin ve sizin kan akımının görüntülendiği bir ultrason ilave ederler. Rahme kan taşıyan damarlarda direnç tesbit edilmesi gebelikte hipertansiyon gelişme ihtimalini arttırır. Bebekte göbek kordonundan geçen kan akışına bakılır. Plasental yetmezlikte bebek göbek kordonundan geçen kan akımında değişik görüntüler oluşur. Bütün bu taramalar yapılırken ikinci tremesterda yapılmadı ise sonografik trizomi belirteçlerine yeniden bakılır. Bebekte birden fazla sonografik trizomi belirteci var ise kromozom bozukluğu riski artar.

Düşük risk grubu gebelerde hormonal tarama testleri sonucu normal çıkmış ise ve detaylı taramada anormal bulgu yok ise bebeğin kromozomal bir bozuklukla doğma ihtimali çok çok düşüktür.

 

 

Gebelikte Anomali Taramaları İçin Manyetik Rezonans (MRI) İnceleme Yapılabilir mi?

Gebelik sırasında MRI incelemesi sizin ya da bebeğinizin bazı anomalilerini taramak için yapılabilir. Gebelik sırasında MRI özellikle 20.gebelik haftasından sonra güvenilirdir. Ancak gerekli durumlarda daha erken haftalarda da yapılabilir. Özellikle Ultrafast Manyetik Rezonans İnceleme denen hızlı çekim yapan MRI tipi imkan varsa tercih edilir. Gebelikte anomali taramalarında MRI merkezi sinir sistemi anomalilerinde, diyafram fıtığında, akciğer anomalilerinde (pulmoner hipoplazi), plasentanın rahim duvarının içine girip girmediğinin tespitinde ya da gebelik sırasında tümoral kitlelerin tespitinde yara sağlar. Bebeğin sinir sistemi için MRI genellikle 26.gebelik haftasından sonra yararlıdır. Bebeğinizde sinir sistemi taraması ultrasonografi ile de yapılır. MRI incelemesi özellikle orta hat anomalilerinde %22 oranında ilave bilgi sağlayabilir. Bu durum vakanın değerlendirilmesi ve yönetilmesinde ilave bulgu sağlayabilir. Ancak bebeğe yapılacak MRI incelemesi konusunda bütün radyologlar deneyim sahibi değildirler. Eğer bu tetkikin yapılması gerekiyorsa bu konularda uzman bir radyolog tarafından yapılması ve yorumlanması yerinde olur.